ҚҚҚ талдау орталығы 2026 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша зейнетақы активтерінің инвестициялық қызметіне шолуды назарларыңызға ұсынады.
Кезеңнің негізгі үрдістері
- 2026 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша зейнетақы жинақтарының көлемі ₸27,7 трлн жетіп, жыл басынан бері ₸1,4 трлн немесе 5,4%-ға ұлғайды. Өсу қарқыны бір жыл бұрынғы көрсеткіштен (2025 жылғы ұқсас кезеңде +1,7%) едәуір жоғары қалыптасты. Бұл жұмыспен қамтудың артуы нәтижесінде зейнетақы жарналарының өсуі (+5,8%), атаулы жалақының көбеюі, сондай-ақ борыштық қаржы құралдары бойынша пайыздық кірістер мен қор нарықтарындағы оң динамика есебінен қолдау тапқан инвестициялық кірістің (+4,9%) артуы ықпал етті.
- Сонымен қатар, теңгенің нығаюы (2026 жылғы алғашқы 5 айда 3,8%) валюталық қайта бағалаудың теріс әсеріне әкеліп, жалпы қаржылық нәтижені ішінара төмендетті.
- Соған қарамастан, инвестициялық кіріс зейнетақы жинақтарын қалыптастыруда шешуші рөлін сақтап, олардың жиынтық көлемінің 40%-дан астамын қамтамасыз етіп отыр.
- Жалпы инвестициялық портфельдің құрылымы негізінен консервативті сипатта қалып отыр: активтердің 61%-ы МБҚ-ға орналастырылған, 22%-ы сыртқы басқаруға берілген, ал қаржы құралдарының 96%-дан астамы инвестициялық кредиттік рейтингке ие (төменде қараңыз). Бұл инвестициялық тәуекелдерді төмендетуге ықпал еткенімен, ұзақ мерзімді кірістілік әлеуетін бір мезгілде шектейді.
- Ағымдағы жылы нақты мәндегі оң кірістілікті барлық жеке басқарушы компаниялар көрсетіп отыр (төменде қараңыз), ал ҚРҰБ басқаруындағы портфельдің кірістілігі (жыл басынан бері +3,03%) инфляция деңгейінен (2026 жылғы алғашқы 5 айда 4,3%) төмен қалыптасты.
- Зейнетақы активтерін жеке басқару институты біртіндеп дамуын жалғастырып келеді, алайда оның жүйедегі рөлі әлі де шектеулі болып қалып отыр. Инвестициялық портфельді басқарушылардың (ИПБ) басқаруындағы активтердің жиынтық көлемі ₸110 млрд-қа жетті (+24,2%), алайда олардың үлесі бұрынғысынша зейнетақы активтерінің жалпы көлемінің небәрі 0,4%-ын ғана құрайды. Зейнетақы активтерінің 99,6%-ы бұрынғысынша ҚРҰБ басқаруында қалып отыр. Бұл зейнетақы активтерін басқару жүйесіндегі жоғары шоғырланудың сақталып отырғанын және жеке басқарушы компаниялардың рөлінің жеткіліксіз екенін көрсетеді.
- Салымшылардың өз зейнетақы жинақтарын басқару мүмкіндіктерінің кеңеюі (стратегияны таңдау, жинақтардың 100%-ын ИПБ-ға аудару) бәсекелестіктің күшеюіне алғышарттар қалыптастырады, тәуекел деңгейі мен әлеуетті кірістілігі әртүрлі инвестициялық стратегияларды таңдау мүмкіндігін кеңейтеді. Сондай-ақ, сенімгерлік басқару нарығының одан әрі дамуына ықпал етеді.
- Біржолғы зейнетақы төлемдері (БЗТ) тетігін бірнеше жыл бойы белсенді пайдаланғаннан кейін зейнетақы саясаты біртіндеп жинақтаушы зейнетақы жүйесінің ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз етуге көшуде.
- 2026 жылғы қаңтар–мамыр айларында тұрғын үй жағдайларын жақсартуға және емделуге арналған төлемдер ₸308 млрд-ты құрады, ал түскен зейнетақы жарналарының көлемі шамамен ₸1,5 трлн-ға жетті, бұл зейнетақы активтерінің одан әрі өсуіне және жүйенің инвестициялық әлеуетінің күшеюіне ықпал етеді.
- Ынтымақты зейнетақының үлесі табиғи түрде азайған сайын, зейнетақы төлемдерінің негізгі көзі ретіндегі жинақтаушы құрамдас бөліктің рөлі күшейе түсіп, зейнетақы жарналарының тұрақты аударылуы мен зейнетақы активтерін басқару тиімділігінің маңызын арттырады..
Резюме
Зейнетақы жинақтарының ЖІӨ-нің 14,5%-на жетіп, тұрақты өскеніне қарамастан, жинақтаушы зейнетақы жүйесінің ауқымы әзірге зейнетақы жүйелері неғұрлым дамыған елдерден айтарлықтай төмен. Салыстыру үшін, мұндай елдерде зейнетақы активтерінің көлемі, әдетте, ЖІӨ-нің 100%-ынан асады, мысалы, Дания, Исландия, Швейцария, Канада, Нидерланд пен Австралияда ЖІӨ-нің 135–206%-ына жетеді.
Осы жағдай аясында Қазақстан үшін стратегиялық басымдық ретінде зейнетақы жинақтарын пайдалану бағыттарын одан әрі кеңейту емес, олардың көлемін одан әрі ұлғайтуға жағдай жасау болып қалуы тиіс.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесі үшін басты сын-қатер қалыптасып жатқан зейнетақы жинақтарының жеткіліксіздігі болып қала береді. Бүгінгі таңда тұрақты зейнетақы жарналарын (жыл сайын 9–12 ай бойы) тек 4,7 миллион адам немесе елдегі жұмыс күшінің жартысынан азы ғана төлейді.
Бұл халықтың едәуір бөлігі үшін негізгі мәселе зейнетақы жинақтарын пайдалану мүмкіндігі емес, зейнеткерлікке шығу сәтіндегі олардың көлемінің жеткіліксіздігі болып қала беретінін көрсетеді.
Сондықтан, зейнетақы жүйесін одан әрі дамыту ең алдымен халықты тұрақты зейнетақы жарналарымен қамтуды кеңейтуге, ресми жұмыспен қамту деңгейін арттыруға, еңбек өнімділігі мен халық табысының өсуін қамтамасыз етуге, сондай-ақ зейнетақы активтерінің тұрақты нақты кірістілігін қамтамасыз етуге бағытталуы тиіс.
Зейнетақы саясатының болжамдылығы және азаматтардың жинақтаушы жүйеге деген сенімін сақтау маңызды шарттар болып қала береді. Дәл осы міндеттерді кешенді түрде шешу зейнетақы жүйесінің ұзақ мерзімді тұрақтылығын, зейнетақы жинақтарының жеткіліктілігін және болашақ ұрпақтың зейнетақымен қамсыздандырылу деңгейін көп жағдайда айқындайды.
ҚҚҚ талдау орталығы валюта, қор, тауар нарықтарындағы экономикалық жағдай, KASE эмитенттерінің талдауы, ҚР Ұлттық Банкінің, ҚР Ұлттық экономика министрлігінің, ҚР Қаржы министрлігінің, Мемлекеттік кірістер комитетінің статистикалық деректері, сондай-ақ елдегі ағымдағы экономикалық жағдайға әсер ететін өзге де оқиғалар туралы әртүрлі мерзімділіктегі экономикалық шолуларды үнемі дайындайды. ҚҚҚ талдау орталығының материалдарымен ҚҚҚ сайтында танысуға болады.
Талдау материалдарын кез келген пайдалануға тек afk.kz дереккөзіне гиперсілтеме болғанда ғана жол беріледі.