ҚҚҚ талдау орталығы сіздердің назарларыңызға 2023 жылдың тоғыз айындағы қолма-қол ақшасыз карточкалық операциялар бойынша статистикаға шолу ұсынады.
Резюме
- 2023 жылғы қаңтар-қыркүйектің қорытындысы бойынша елдегі қолма-қол ақшасыз карточкалық транзакциялар көлемі ₸101,5 трлн (+42% ж/ж) немесе ЖІӨ-ге 86% құрады. Бұл өсім ЖІӨ-нің жеделдеуімен, банктердің онлайн-сервистерін белсенді пайдаланушылар санының (+223 мың — 22 млн-ға дейін) және сауда кәсіпорындарының (+254 мың — 763 мыңға дейін) ұлғаюымен қолдау тапты.
- Орташа айлық өсім ₸11,3 трлн жылдық көрсеткіш ₸135,3 трлн құрауы мүмкін, бұл ЖІӨ көрсеткішінен бірінші рет асып түседі (24-28 жылдарға арналған ЖІӨ-ге сәйкес, ағымдағы жылы елдің ЖІӨ ₸118,3 трлн құрауы мүмкін).
- Қолма-қол ақшасыз есеп айырысулардың енуінің одан әрі өсуі аясында ел бойынша қолма-қол ақшасыз операциялардың үлесі 82%-дан 86%-ға дейін өсті (ж/ж).
- Өңірлердің бөлінісінде қолма-қол ақшасыз транзакциялар үлесі өсімінің көшбасшылары Алматы (+9,7 п.т.), Түркістан (+9,3 п. т.) және Батыс Қазақстан (+5,9 п. т.) облыстары болды (төменде қараңыз).
- Ақшасыз транзакциялар көлеміндегі шоғырлану Алматы (барлық көлемнің 50%), Астана (11%) және Шымкент (6%) үш мегаполисте жоғары деңгейде қалып отыр.
- Айналыстағы қолма-қол ақша көлемінің өсуі (M0) 11,1-ден 7,2% ж/ж-ға дейін баяулады, бірақ оларды беру жөніндегі операциялар жоғары болып қалды (орташа айлық көрсеткіш-1,8 трлн теңге). Бұл ретте есепті кезеңде қолма-қол ақшаның жиынтық көлемі ₸16,6 трлн (бір жыл бұрын ₸16,0 трлн) құрады.
- Маңызды нарықтық үрдістер қатарындағы үлесті QR арқылы төлемдер үлесінің үздіксіз өсуін (барлық қолма-қол ақшасыз транзакциялардың ₸5,3 трлн немесе 5,2% ) және POS-терминал арқылы төлемдер үлесінің қысқаруын (₸11,9 трлн немесе 11,8%-ға дейін, төменде қараңыз) атап өтеміз.
- 2022 жылғы қазан айының басымен салыстырғанда елдегі айналымдағы дебиттік карталардың саны 19%-ға, 49,2-ден 58,7 млн бірлікке, ал кредиттік карталардың саны 5,5%-ға, 11,5-тен 12,1 млн бірлікке дейін өсті. Осылайша, елдің әрбір 100 тұрғынына осы сәтте 293 дебеттік карта және тек 61 несиелік карта келеді, яғни 5 есе төмен.
Кезеңнің қысқаша қорытындылары
Елдегі қолайлы макроэкономикалық жағдайлар аясында (ЖІӨ өсімі 2022 жылғы ұқсас кезеңдегі 2,8% көрсеткіштен 4,7% құрады), банктердің онлайн-сервистерін белсенді пайдаланушылардың ұлғаюы (+223 мың), сауда кәсіпорындарының (+254 мың) қолма-қол ақшасыз операциялардың жедел өсуі ағымдағы жылдың қаңтар-қыркүйегінде жалғасты.
Қазан айының басына қарай карточкалар бойынша қолма-қол ақшасыз транзакциялар көлемі қолма-қол ақша беру жөніндегі операциялардың тиісті көрсеткіштерінен 6 еседен асады (101,5 vs 16,6 трлн теңге). Салыстыру үшін, бір жыл бұрын бұл көрсеткіштер тек 4,5 есе ғана ерекшеленді (₸71,6 трлн және ₸16,0 трлн), ал 4 жыл бұрын қолма-қол ақша беру операциялары қолма-қол ақшасыз төлемдерден басым болды. Осыған байланысты банкоматтардан қолма-қол ақшасыз транзакциялардың қолма-қол ақшаны алу коэффициенті рекордтық көрсеткішке 651% дейін өсті.
Бұл ретте қолма-қол ақшасыз транзакциялар бойынша бір операцияның «орташа чегі» 11,7-ден 12,6 мыңға дейін (+7,2% ж/ж ), банкоматтардан алу бойынша-85,4-тен 97,2 мың теңгеге дейін (+13,9% ж/ж) өсті.
Сонымен қатар, халықаралық жүйелердің төлем карточкалары санының ұлғаюы (+7,1 млн немесе 17% ж/ж) тиісті жергілікті көрсеткіштен (+3,0 млн немесе 14%) асып түсті. Осыған байланысты олардың нарықтағы үлестері қалыпты түрде қайта теңестірілді (халықаралық деңгейде 67% - ға дейін өсті, жергілікті жерлерде 33% - ға дейін төмендеді). Осылайша, 2023 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша елдегі төлем карточкаларының жалпы саны бір жыл бұрынғы 62,6 млн көрсеткішпен салыстырғанда 72,7 млн бірлікті құрады.
Цифрлық теңгенің іске қосылуы еліміздің шалғайдағы елді мекендерінде қолма-қол ақшасыз төлемдердің енуіне ықпал етуі мүмкін, өйткені қазақстандықтардың 15 офлайн-транзакциялар тізбегін (интернетке қосылмай) жасауға мүмкіндігі болады.
ҚҚҚ талдау орталығы валюта, қор, тауар нарықтарындағы экономикалық жағдай, KASE эмитенттерінің талдауы, ҚР Ұлттық Банкінің, ҚР Ұлттық экономика министрлігінің, ҚР Қаржы министрлігінің, Мемлекеттік кірістер комитетінің статистикалық деректері, сондай-ақ елдегі ағымдағы экономикалық жағдайға әсер ететін өзге де оқиғалар туралы әртүрлі мерзімділіктегі экономикалық шолуларды үнемі дайындайды. ҚҚҚ талдау орталығының материалдарымен ҚҚҚ сайтында танысуға болады.
Талдау материалдарын кез келген пайдалануға тек afk.kz дереккөзіне гиперсілтеме болғанда ғана жол беріледі.