ҚҚҚ талдау орталығы сіздердің назарларыңызға 2025 жылғы 1 тоқсандағы Қазақстанның банк секторына шолу ұсынады.
Негізгі тенденциялар
- Ағымдағы жылдың қаңтар-наурыз айларында банк секторы экономика субъектілеріне жалпы сомасы ₸8,4 трлн болатын жаңа кредиттер берді, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда ₸532 млрд немесе 6,7%-ға артық (₸7,9 трлн).
- Акция беру жеделдету ақша-несие саясатының қатаңдатылуына қарамастан корпоративтік сегментте (+4,7%) және бөлшек (+8,8%) байқалды.
Кәсіпкерлерге қарыз берудегі негізгі өсімді шағын бизнес субъектілері (73% өсім) қамтамасыз етті, бұл олардың іскерлік белсенділігінің артуына, жеңілдетілген қаржыландыру құралдары мен көлемдерінің кеңеюіне, әсіресе өңдеуші өнеркәсіпте (негізгі өсім тамақ өнімдерін өндіруге тиесілі), сондай-ақ ағымдағы пайыздық мөлшерлемелер деңгейінде ұзақ мерзімді кредиттеудің тартымдылығының төмендеуі жағдайында банктердің назарының қарыз алушылардың неғұрлым әртараптандырылған және жылдам айналатын бизнес-жобаларына ауысуымен. - Қарыздардың қысқа сипаты және 2024 жылдың соңында берілген несиелерді тезірек өтеу корпоративтік портфельдің маусымдық шамалы төмендеуіне әкелді (-1,0%).
- Бөлшек кредиттер берудегі үлес барлық өсім автокредиттеуді қоса алғанда, тұтынушылық қарыздарға тиесілі. Айта кетейік, елімізде жаңа автокөліктерді сату қаржы реттеушісінің оларды беру шарттарын оңайлату аясында 18,8%-ға өсті.
- Алайда бөлшек портфельдің өсуі (3А24 үшін 5,1%-дан 3,5%-ға дейін) реттеуді одан әрі қатаңдату, жаңа клиенттік базаның өсуінің айтарлықтай баяулауы (3А24 үшін 127 мыңға қарсы 41 мыңға дейін) және қарыз алушылардың жекелеген санаттарындағы кредиттік қанықтылық аясында баяулады.
- Несие базалық мөлшерлеменің өсуінен кейін несиелер мен депозиттер бойынша баға шарттары жеңілдетілген мемлекеттік бағдарламалар шешуші рөл атқаратын ипотекалық несиелендіруді қоспағанда, барлық сегменттерде (төменде қараңыз) қалыпты өсуді көрсетті.
- Нәтижесінде пайда, активтердің кірістілігі және қорландыру құны өсуді көрсетті (төменде қараңыз), бұл ақша-несие шарттарын қатаңдатудың жалпы тенденциясын көрсетеді.
- Портфельдің жоғары несиелік сапасымен (NPL – 3,4%) және резервтердің аз аударымдарымен тәуекел құны жақсарды. Сектор бойынша көрсеткіш 3А24 үшін 6,3%-бен салыстырғанда 5,9%-ға дейін төмендеді.
- Міндеттеме жүйенің міндеттемелерінің өсуінің драйвері кірістің өсуіне байланысты меншікті капиталдың өсуі (+5,3%) болды, ал клиенттердің депозиттері (-1,7%) төмендеді, негізінен номиналды кірістердің өсуінің баяулауымен ағымдағы шоттардағы қалдықтардың төмендеуіне байланысты.
- Пайданың ұлғаюымен мөлшерлеме капиталдандырумен салыстырғанда КТС төлеу бойынша шығыстар анағұрлым айқын — 35,9%-ға өсті, ₸89,4-тен 121,5 млрд-қа дейін, КТС бойынша барлық түсімдерден ЕДБ үлесі РБ-да 11,2%-дан 11,9%-ға дейін өсті.
Резюме
Ағымдағы жылдың бірінші тоқсанында банк секторының кредиттік портфелінің өсуі барлық негізгі бағыттарда кредиттеудің теңгерімді кеңеюі аясында жүйе активтерінің жалпы өсімінен (+0,7%) айтарлықтай озып, +2,4% құрады.
Осыған қарамастан, портфельдердің динамикасы 2024 жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда жоғары базалық мөлшерлеме жағдайында ұзақ мерзімді қарыз алудың экономикалық тиімсіздігі және ірі инвестициялық жобаларды іске асыру мерзімдерін ықтимал ауыстыру, реттеуші саясатты қатаңдату, бөлшек сегментте қанықтыру және жиынтық сұранысты байқалатын салқындату (атап айтқанда, бөлшек сауданы жоғары базалық мөлшерлемеге дейін бәсеңдету) жағдайында қысқа мерзімді қарыздардың басым болуына байланысты шектелді 4,8% ж/ж).
Несиелік өнімдерге сұраныстың одан әрі динамикасы жоғары мөлшерлемелері, ұлттық валюта бағамының құбылмалылығының күшеюіне, мұнай бағасының терең құлдырауына және сауда қайшылықтарына байланысты сыртқы экономикалық белгісіздіктің өсуіне байланысты қысымға ұшырауы мүмкін.
Ұсыныс тарапынан ең төменгі резервтер бойынша талаптарды арттыру, салық жүктемесіндегі өзгерістер және макропруденциалдық саясатты қатаңдату жөніндегі талқыланатын бастамалар елеулі тәуекелдерге ұшырайды.
Осы факторлардың үйлесуі ұстап беру көлемінің төмендеуіне, мемлекет басшысының несиелендіруді ұлғайту жөніндегі мақсатын орындамауына және соның салдарынан экономикадағы жиынтық сұраныстың шектелген ұлғаюына, банк секторының экономикалық өсуге және құрылымдық әртараптандыру процесіне қосқан үлесінің қысқаруына әкелуі мүмкін.
ҚҚҚ талдау орталығы валюта, қор, тауар нарықтарындағы экономикалық жағдай, KASE эмитенттерінің талдауы, ҚР Ұлттық Банкінің, ҚР Ұлттық экономика министрлігінің, ҚР Қаржы министрлігінің, Мемлекеттік кірістер комитетінің статистикалық деректері, сондай-ақ елдегі ағымдағы экономикалық жағдайға әсер ететін өзге де оқиғалар туралы әртүрлі мерзімділіктегі экономикалық шолуларды үнемі дайындайды. ҚҚҚ талдау орталығының материалдарымен ҚҚҚ сайтында танысуға болады.
Талдау материалдарын кез келген пайдалануға тек afk.kz дереккөзіне гиперсілтеме болғанда ғана жол беріледі.