ҚҚҚ талдау орталығы сіздердің назарларыңызға 2024 жылғы екінші деңгейдегі банктердің бөлшек кредиттері нарығына шолу ұсынады.
Негізгі тенденциялар:
- Бөлшек кредиттеу көлемі қазақстандықтардың халық табысының ұлғаюы аясында тұтынуға жұмсаған жоғары шығындарын көрсете отырып, серпінді өсуді сақтайды. Мәселен, 2024 жылы азаматтардың номиналды табысы 13,3%-ға өсті, бұл тұтыну тауарлары мен қызметтеріне, оның ішінде кредитке сатып алынатын қызметтерге сұранысты ынталандырды.
- Бұл ретте, ЕДБ беретін несиелер құрылымында халыққа берілген несиелер барлық берілген несиелердің 43,6%-ын құрайды, бұл іс жүзінде 2022 жылғы деңгейде (42,5%).
- Халықтың несиелері бойынша баға шарттары нарықтық ипотекалық қарыздардың базалық мөлшерлемесінің өзгеруіне аса сезімтал. Қарыздардың көп бөлігі мемлекеттік бағдарламалардың басым болуына байланысты экономикадағы ақша құнынан әлдеқайда төмен болып қала береді. (төменде қараңыз) клиенттер үшін бәсекелестіктің артуына, автосалондардың маркетингтік іс-шараларына, бірқатар жарнамалық өнімдерді ұсынуға байланысты автонесиелеуде мөлшерлемелердің қатты төмендеуі байқалады.
- 2024 жылы бөлшек портфель өсімінің жартысынан астамын бөліп-бөліп төлеудің басым болуына байланысты қатаң ЖКП-ға әлсіз сезімтал кепілсіз қарыздар (58%) қамтамасыз етті. Бұдан кейін дәстүрлі түрде автонесиелеу, ипотека (19%) және жылжымайтын мүлік кепілімен тұтынушылық қарыздар (3%) шешуші рөл атқаратын басқа да қарыздар (20%).
- Мақұлдау үлесі соңғы үш жыл қатарынан тек автонесиелеуде (2022 жылы – 11%, 2023 жылы – 16%, 2024 жылы – 17%) күшейген бәсекелестік, ЕДБ мен автосалондардың серіктестігі, өндірушілер мен дилерлердің тиімді ұсыныстарының болуы аясында тұрақты өсуде. Сол сияқты 2024 жылы ипотекалық қарыздар бойынша мақұлдау динамикасы жақсарды (2023 жылдың қорытындысы бойынша 30%-дан 37%-ға дейін өсті).
- Өтінімдерді сапалы іріктеу мерзімі өткен берешекке пайдалы әсер етеді: 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша халықтың кредиттері бойынша ол 2,9% (бір жыл бұрын 2,4%) деңгейінде, тұтынушылық қарыздар бойынша жеке – 3,9% (3,2%) және ипотека бойынша – 0,3% (0,5%) деңгейінде.
- Жаңа клиенттердің ағыны 2023 жылғы 411-ден 2024 жылдың қорытындысы бойынша 300 мыңға дейін баяулады, бұл нарықтың қанықтылығын көрсетеді. Тиісінше, несиелендірудің ену деңгейі бұрын 86,4%-дан 88,6%-ға дейін өсті.
- Халықтың борыштық жүктемесі қалыпты күйінде қалып отыр: қазақстандықтардың жалпы шығыстарындағы кредитті өтеуге арналған шығыстардың үлесі 6,2% (бұрын - 5,3%) құрайды, ал негізгі үлесін азық-түлік сақтайды (төменде қараңыз). Бұл ретте халыққа және оның портфеліне 2А25ж үшін жаңа қарыздар берудің өсуі баяулады, бұл көбінесе нарықтық қанықтылықтың, 2024 жылдың екінші жартысында қабылданған реттеуші шаралардың әсерін, сондай-ақ депозиттер бойынша жоғары мөлшерлемелерге байланысты үнемдеуге бейімділіктің артуын көрсетеді.
Резюме
Бөлшек несиелеу нарығы өсу қарқынының тұрақтануымен, несиелік портфельдің жоғары сапасымен сипатталатын жетілу кезеңіне ену белгілерін көрсетеді (2024 жылдың 1 шілдесінен бастап коллекторларға проблемалық несиелерді сатуға тыйым салынғанына қарамастан), тұрақты несиелік жүктеме, қарыз алушылар үшін бәсекелестіктің күшеюі, несиелеудің жоғары енуі (қарыз алушылар санының жұмыспен қамтылған халық санына қатынасы — 89%).
Сонымен қатар, сыртқы ортаның құбылмалылығының артуы, соның ішінде сауда соғыстарының күшеюі, мұнай бағасының терең төмендеуі, бағамның әлсіреуі импорттық тауарлардың қымбаттауына және халықтың сатып алу қабілетінің төмендеуіне әкелуі мүмкін. Бұл факторлар экономикадағы тұтынушылық сұранысты одан әрі қамтуы мүмкін. Нарықтық факторлармен бір мезгілде мемлекеттік органдар тарапынан еркін өтімділік көлемін және сыйақы мөлшерлемелерін реттеуді, капитал буферлерін арттыруды, салық жүктемесін ұлғайтуды қамтитын шаралардың теріс әсерінің тұтас спектрі байқалады.
Мұндай ауқымды және ілеспе шаралар халыққа берілетін қарыздардың көлеміне де, олардың құнына да елеулі әсер етуі мүмкін. Бұл өз кезегінде экономикалық өсудің баяулауына әкелуі мүмкін, өйткені тұтыну шығындарының төмендеуі экономикадағы жиынтық сұранысқа теріс әсер етеді.
Естеріңізге сала кетейік, халықтың шығындары елдің ЖІӨ құрылымының жартысына жуығын құрайды (түпкілікті пайдалану әдісімен 9А24 үшін 49%). Жоғарыда аталған бастамалардың бір бөлігі нарықтық тетіктерге қайшы келеді, ал жекелеген шектеулер несиелік белсенділіктің төмендеуі және тұтынушылық сұраныстың бәсеңдеуінің жоғары тәуекелдері жағдайында артық болып көрінеді.
ҚҚҚ талдау орталығы валюта, қор, тауар нарықтарындағы экономикалық жағдай, KASE эмитенттерінің талдауы, ҚР Ұлттық Банкінің, ҚР Ұлттық экономика министрлігінің, ҚР Қаржы министрлігінің, Мемлекеттік кірістер комитетінің статистикалық деректері, сондай-ақ елдегі ағымдағы экономикалық жағдайға әсер ететін өзге де оқиғалар туралы әртүрлі мерзімділіктегі экономикалық шолуларды үнемі дайындайды. ҚҚҚ талдау орталығының материалдарымен ҚҚҚ сайтында танысуға болады.
Талдау материалдарын кез келген пайдалануға тек afk.kz дереккөзіне гиперсілтеме болғанда ғана жол беріледі.